در پاسخ : عدد قابل قسمت بر مخرجها را پيدا كن . اگر گفته شود : كدام عدد است كه فلان مقدار از آن بر فلان عدد قابل قسمت است ؟ مثلاً كدام عدد است كه يك چهارم آن بر « 5 » قابل قسمت است ؟ در پاسخ : عددى را كه يك چهارم آن يك پنجم داشته باشد پيدا كن . و اگر پرسيده شود : كدام عدد است كه يك چهارم آن بر « 3 » و يك پنجم آن بر « 6 » قابل قسمت باشد ؟ در پاسخ : عددى را كه براى يك چهارم آن ، يك سوم ، و عدد ديگرى كه براى يك پنجم آن ، يك ششم باشد پيدا كن سپس عددى را كه بر آن دو قابل قسمت باشد پيدا كن ؛ آنگاه به عدد مورد نظر دست پيدا مىكنى . و اگر گفته شود : كدام عدد است كه باقيمانده از آن پس از يك چهارم و يك ششم ، بر « 5 » مثلاً قابل قسمت است ؟ درپاسخ : عددى را كه براى آن يك چهارم و يك ششم باشد ، پيدا كن ؛ آنگاه يك چهارم و يك ششم آن را ، از آن كم كن ؛ سپس به باقيمانده نظركن اگر عدد « 5 » با آن متباين باشد ، آن را در عدد اوّل ضرب كن تا به عدد مورد نظردست يا بى ، و اگر عدد « 5 » با عدد باقيمانده متشارك يا متداخل باشد براى به‌دست آوردن عدد مورد نظر بر اساس قانونى كه بيان كرديم عمل كن وباللّه التوفيق « 1 » .

--> ( 1 ) . تا به حال مرحوم مصنف تحت عنوان مقدّمه ، تتمّه و سه فصل به توضيح و ذكر مثال براى برخى اصطلاحات و قواعد علم حساب پرداختند . ما نيز براى روشن شدن اصطلاحاتى بسان « تماثل » ، « تداخل » ، « توافق » ، « تباين » ، « وفق » ، « عادّ » ، « جزء » و مانند آن از اصطلاحات رياضى قديم و نيز روشن شدن كلمات مرحوم خواجه مطالبى را از خلاصةالحساب مرحوم شيخ بهايى [ الباب الثاني في حساب الكسور ] نقل مىكنيم ؛ فقيهان نيز به مناسبت دركتاب ارث به شرح اين اصطلاحات پرداخته‌اند مثل آنچه در جواهر ، ج 39 ، ص 346 - 349 و نيز شرح لمعه ، ج 8 ، ص 225 - 235 مشاهده مىشود ؛ اينك ريز مطالب : 1 ) مطلب اوّل : شيخ بهايى در خلاصة الحساب مىگويد : « كلّ عددين غير الواحد إن تساويا فمتماثلان . و إلاّ فإن أفنا اقلُّهما الأكثرَ فمتداخلان . و إلاّ فإن عدّ هما ثالث فمتوافقان . و الكسر الّذي